2013年8月4日 星期日

32: Bhikṣuvarga (比丘品)對照表(梵文《法句經》Udānavarga)

32: Bhikṣuvarga (比丘品)對照表:

偈次

梵文《法句經》

32: Bhikṣuvarga (比丘品)82頌

《法集要頌經》(T213)

〈32苾芻品〉64頌

巴利《法句經》

〈25 Bhikkhu Vagga 比丘品〉360-382頌

1

piṇḍacārikāya bhikṣave hy ātmabharāya hi nānyapoṣiṇe |

devāḥ spṛhayanti tāyine hy upaśāntāya sadā smṛtātmane ||

苾芻若乞食,以得勿積聚,天人所歎譽,生淨無瑕穢。(32.1)

比丘即使所得(四事供養)甚少,他也不忽視自己的義利(解脫),他不怠惰,過正命清淨(的日子),連天人都讚譽他。(25.7)366

2

piṇḍapātikāya bhikṣave hy ātmabharāya hi nānyapoṣiṇe |

devāḥ spṛhayanti tāyine na tu satkārayaśo ’bhikāṅkṣine ||

莊嚴、寂靜、自我調御、節制的梵行者,他即是沙門,他即是比丘。(10.14)142

3

sarvakarmajahasya bhikṣuṇe dhunvānasya puraskṛtaṃ rajaḥ |

amamasya sadā sthitātmano hy artho nāsti janasya lāpanam ||

苾芻諸愛盡,捨愛去貢高,無我去吾我,此義孰不親。(3)

4

tudanti vācābhir asamyatā janāḥ śarair hi saṃgrāmagataṃ yathā gajam |

śrutvā tu vācāṃ paruṣām udīritām adhivāsayed bhikṣur aduṣṭacittaḥ ||

當知是法行,身之出要徑,如象御強敵,苾芻恒習行。(4)

5

yas tv alpajīvī laghur ātmakāmo yatendriyaḥ sarvagatiḥ pramuktaḥ |

anokasārī hy amamo nirāśaḥ kāmaṃ jahaś caikacaraḥ sa bhikṣuḥ ||

人不壽劫盡,內與自心諍,護身念道諦,苾芻惟淨安。(5)

6

mātraṃ bhajeta pratirūpaṃ śuddhājīvo bhavet sadā |

pratisaṃstāravṛttiḥ syād ācārakuśalo bhavet |

tataḥ pramodyabahulaḥ smṛto bhikṣuḥ parivrajet ||

念親同朋友,正命無雜糅,施知應所施,亦合威儀具,苾芻備眾行,乃能盡苦際。(32.6)

結交正命且精進的善友,待人友善,舉止具威儀,然後你將究竟苦邊,充滿喜樂。(25.17)376

7

hastasamyataḥ pādasamyato vācā samyataḥ sarvasamyataḥ |

ādhyātmarataḥ samāhito hy ekaḥ saṃtuṣito hi yaḥ sa bhikṣuḥ ||

控制好自己手、腳與口的人,完全節制自己的人,樂於禪修的人、安定的人,獨居而少欲知足的人,他被稱為比丘。(25.3)362

8

dharmārāmo dharmarato dharmam evānucintayan |

dharmaṃ cānusmaran bhikṣur dharmān na parihīyate ||

樂法意欲法,思惟安隱法,苾芻依法行,正而勿廢忘。(32.7)

比丘喜樂於法、專注於法、思惟法、心常住於法,他從不遠離於法。(25.5)364

9

śunyāgāraṃ praviṣṭasya prahitātmasya bhikṣuṇaḥ |

amānuṣā ratir bhavati samyag dharmān vipaśyataḥ ||

當學入空定,苾芻常安靜,愛樂非人處,觀察平等法。(32.8)

獨居空室、寂靜其心、真實見法的比丘,得到超出常人的快樂。(25.14)373

10

yato yataḥ saṃspṛśati skandhānām udayavyayam |

prāmodyaṃ labhate tatra prītyā sukham analpakam |

tataḥ prāmodyabahulaḥ smṛto bhikṣuḥ parivrajet ||

當制於五蘊,服意如水流,清淨恒和悅,為飲甘露味。(32.9)

當正念觀見五蘊的生滅時,他得到喜樂,對於識見五蘊生滅的人,這就是甘露。(25.15)374

11

yathāpi parvataḥ śailo vāyunā na prakampate |

evaṃ rāgakṣayād bhikṣuḥ śailavan na prakampate ||

12

yathāpi parvataḥ śailo vāyunā na prakampate |

evaṃ dveṣakṣayād bhikṣuḥ śailavan na prakampate ||

13

yathāpi parvataḥ śailo vāyunā na prakampate |

evaṃ mohakṣayād bhikṣuḥ śailavan na prakampate ||

如彼極峻山,不為風所動,苾芻盡愚癡,所在不傾動。(10)

14

yathāpi parvataḥ śailo vāyunā na prakampate |

evaṃ mānakṣayād bhikṣuḥ śailavan na prakampate ||

15

yathāpi parvataḥ śailo vāyunā na prakampate |

evaṃ lobhakṣayād bhikṣuḥ śailavan na prakampate ||

16

yathāpi parvataḥ śailo vāyunā na prakampate |

evaṃ tṛṣṇākṣayād bhikṣuḥ śailavan na prakampate ||

17

yasya samnicayo nāsti yasya nāsti mamāyitam |

asantaṃ śocate naiva sa vai bhikṣur nirucyate ||

一切諸名色,非有莫生惑,不近則不愛,乃名真苾芻。(32.11)

比丘於一切名色都不起 (「我、我所」的)繫著,他也不會為(名色敗壞)無有而憂愁,他確實可被稱做真正的比丘。(25.8)367

18

bhikṣur na tāvatā bhavati yāvatā bhikṣate parān |

veśmān dharmān samādāya bhikṣur bhavati na tāvatā ||

苾芻非剃髮,慢誕無戒律,捨貪思惟道,乃應真苾芻。(32.12)

不是只因為他向人托缽乞食就成為沙門,遵行卑劣教法,這樣的人不成為比丘。(19.11)266

19

yas tu puṇyaṃ ca pāpaṃ ca prahāya brahmacaryavān |

viśreṇayitvā carati sa vai bhikṣur nirucyate ||

能知罪福者,身淨修梵行,明遠純清潔,是名為長老。 (11.12)

如果一個人超越福德與罪罰,清淨地修習梵行,他具知見地生活於此世間,所以稱作沙門。(19.12)267

息心非剃髮,放逸無志信,能滅眾苦惱,為勝大沙門。(32.13)

20

maitrāvihārī yo bhikṣuḥ prasanno buddhaśāsane |

adhigacchet padaṃ śāntam asecanakadarśanam ||

苾芻得慈定,承受諸佛教,極得滅盡跡,無親慎莫覩。(32.14)

21

maitrāvihārī yo bhikṣuḥ prasanno buddhaśāsane |

adhigacchet padaṃ śāntaṃ saṃskāropaśamaṃ sukham ||

苾芻為慈愍,愛敬於佛教,深入妙止觀,滅穢行乃安。(32.2)

住於慈、喜樂佛陀教法的比丘,他將得到快樂、達寂靜的(涅槃)境界,與一切有為(法)的止息(25.9)368

22

maitrāvihārī yo bhikṣuḥ prasanno buddhaśāsane |

abhavyaḥ parihāṇāya nirvāṇasyaiva so ’ntike ||

23

udagracittaḥ sumanā hy abhibhūya priyāpriyam |

prāmodyabahulo bhikṣur duḥkhakṣayam avāpnuyāt ||

心喜極歡悅,加以受念者,苾芻多熙怡,盡空無根源。(32.15)

息身而息意,攝口亦乃善,捨世為苾芻,度苦無有礙。(32.16)

24

śāntakāyaḥ ... śāntavāksusamāhitaḥ |

vāntalokāmiṣo bhikṣur upaśānto nirucyate ||

能自護身口,護意無有惡,後獲禁戒法,故號為苾芻。(32.19)

身寂靜、語寂靜、(心)寂靜、得定、棄世間利得的比丘稱為(真正的)寂靜者。(25.19)378

25

nāsty aprajñasya vai dhyānaṃ prajñā na dhyāyato ’sti ca |

yasya dhyānaṃ tathā prajñā sa vai nirvāṇasāntike ||

無禪則無智,無智則無禪,道從禪智生,得近圓寂路。(32.17)

無智慧則不得禪定,無禪定則不得智慧,同時具足禪定與智慧,他確實逐漸接近涅槃。(25.13)372

26

tasmād dhyānaṃ tathā prajñām anuyujyeta paṇḍitaḥ |

tasyāyaṃ ādir bhavati tathā prājñasya bhikṣuṇaḥ ||

------

智慧比丘應先作到這些:收攝諸根、知足和以戒自律。(25.16)375

27

saṃtuṣṭir indriyair guptiḥ prātimokṣe ca saṃvaraḥ |

mātrajñatā ca bhakteṣu prāntaṃ ca śayanāsanam ||

adhicitte samāyogaṃ yasyāsau bhikṣur ucyate ||

禪行無放逸,莫為欲亂心,無吞洋銅汁,自惱燋形軀。(32.18)

比丘!勤修禪定,慎勿放逸!不要沉溺於五欲,不要吞下燒燙的鐵丸,而痛哭「這真痛苦!」(25.12)371

28

yasya kāyena vācā ca manasā ca na duṣkṛtam |

kalyāṇaśīlaṃ āhus taṃ hrīmantaṃ bhikṣum uttamam ||

29

dharmāḥ subhāvitā yasya saptasambhodhapakṣikāḥ |

kalyāṇadharmaṃ āhus taṃ sadā bhikṣuṃ samāhitam ||

諸有修善法,七覺意為本,此名為妙法,故名定苾芻。(32.20)

30

ihaiva yaḥ prajānāti duḥkhasya kṣayaṃ ātmanaḥ |

kalyāṇaprajñaṃ āhus taṃ sadā śīlam anāsravam ||

如今現所說,自知苦盡源,此名為善本,是無漏苾芻。(32.21)

31

na śīlavratamātreṇa bahuśrutyena vā punaḥ |

tathā samādhi lābhena viviktaśayanena vā ||

不以持戒力,及以多聞義,正使得定意,不著於文飾,苾芻有所倚,盡於無漏行。(32.22)

不僅僅是依戒律與儀軌,也不因多聞,不是因證得禪定,也非因離群獨居。(19.16)271

32

bhikṣur viśvāsaṃ āpadyed aprāpte hy āsravakṣaye |

spṛśet tu sambodhisukham akāpuruṣasevitam ||

比丘!如果你未盡諸漏,不要如此思惟而得滿足:「我接觸到凡人所無的解脫樂」。(19.17)272

苾芻有所倚,盡於無漏行當觀正覺樂,勿近於凡夫,觀此現世事,分別於五蘊。(32.23)

33

tāpajāto hy ayaṃ lokaḥ skandhā nātmeti manyate |

manyate yena yenāhaṃ tat tad bhavati cānyathā ||

觀此現世事,分別於五蘊,修行勿作惡,必強自制心,捨家而得解,意猶復染著。(32.24)

行力若緩慢,作善與不善,梵行不清淨,不獲於大果。〈11 沙門品〉(2)

習行懈緩者,勞意勿除之,非淨則梵行,焉致大財寶?〈32 苾芻品〉(25)

行為怠惰,持戒不淨,於梵行有疑,將不會得致大果。(22.7)312

34

loko ’yam anyathā bhūto bhavasakto bhave rataḥ |

bhavābhinandī satataṃ bhavān na parimucyate ||

35

yan nandate sa hi bhavo duḥkhasya sa bibheti ca |

uṣyate bhavahānāya brahmacaryaṃ mamāntike ||

36

ye bhavena bhavasyaiva prāhur niḥsaraṇaṃ sadā |

aniḥsṛtān bhavā sarvāṃs tān vadāmi sadā v aham ||?

37

pratītya duḥkham upadhiṃ bhavaty upadhisaṃbhavam |

kṣayāt sarvopadhīnāṃ tu nāsti duḥkhasya saṃbhavaḥ ||

38

anityā hi bhavāḥ sarve duḥkhā vipariṇāminaḥ |

paśyataḥ prajñayā sarve kṣīyante nābhinanditāḥ ||

39

nirvṛtasya sadā bhikṣor āyatyām upaśāmyate |

abhibhūto bhavaḥ sarvo duḥkhāntaḥ sa nirucyate ||

40

sadopaśāntacittasya vastucchinnasya bhikṣuṇaḥ |

vikṣīṇo jātisaṃsāro mukto ’sau mārabandhanāt ||

心得永休息,苾芻攝意行,以盡老病死,便脫魔羅縛。(26)

41

sadopaśāntacittasya vastucchinnasya bhikṣuṇaḥ |

vikṣīṇo jātisaṃsāro nāstīdānīṃ punar bhavaḥ ||

心已得永寂,苾芻攝意行,以盡老病死,更不復受有。(27)

42

anavasrutacittasya vastucchinnasya bhikṣuṇaḥ |

vikṣīṇo jātisaṃsāro mukto ’sau mārabandhanāt ||

43

anavasrutacittasya vastucchinnasya bhikṣuṇaḥ |

vikṣīṇo jātisaṃsāro nāstīdānīṃ punar bhavaḥ ||

無有結使心,苾芻攝意行,以盡老病死,更不復受有。(29)

44

vikṣīṇabhavatṛṣṇasya vastucchinnasya bhikṣuṇaḥ |

vikṣīṇo jātisaṃsāro mukto ’sau mārabandhanāt ||

45

vikṣīṇabhavatṛṣṇasya vastucchinnasya bhikṣuṇaḥ |

vikṣīṇo jātisaṃsāro nāstīdānīṃ punar bhavaḥ ||

以斷於愛相,苾芻攝意行,以盡老病死,更不復受有。(28)

46

ucchinnabhavatṛṣṇasya vastucchinnasya bhikṣuṇaḥ |

vikṣīṇo jātisaṃsāro mukto ’sau mārabandhanāt ||

47

ucchinnabhavatṛṣṇasya vastucchinnasya bhikṣuṇaḥ |

vikṣīṇo jātisaṃsāro nāstīdānīṃ punar bhavaḥ ||

不能斷有根,苾芻攝意行,以盡老病死,更不復受有。(30)

能斷三毒根(,苾芻攝意行,以盡老病死,更不復受有) 。 (31)

比丘攝意行,以盡老病死,更不復受有,以脫於魔界。(32)

48

uttīrṇo yena vai paṅko marditā grāmakaṇṭakāḥ |

yaś ca rāgakṣayaṃ prāptaḥ sa vai bhikṣur nirucyate ||

貪心聚落刺,苾芻應思惟,若能遠離彼,佛說真苾芻。(48)

49

uttīrṇo yena vai paṅko marditā grāmakaṇṭakāḥ |

yaś ca dveṣakṣayaṃ prāptaḥ sa vai bhikṣur nirucyate ||

瞋心聚落刺,苾芻應思惟,能離於瞋恚,佛說真苾芻。(49)

50

uttīrṇo yena vai paṅko marditā grāmakaṇṭakāḥ |

yaś ca mohakṣayaṃ prāptaḥ sa vai bhikṣur nirucyate ||

癡心聚落刺,苾芻應思惟,若離於愚癡,佛說真苾芻。(50)

51

uttīrṇo yena vai paṅko marditā grāmakaṇṭakāḥ |

yaś ca mānakṣayaṃ prāptaḥ sa vai bhikṣur nirucyate ||

慢心聚落刺,苾芻應思惟,若能離憍慢,佛說真苾芻。(51)

慳悋聚落刺,苾芻應思惟,若能離慳悋,佛說真苾芻。(52)

52

uttīrṇo yena vai paṅko marditā grāmakaṇṭakāḥ |

yaś ca lobhakṣayaṃ prāptaḥ sa vai bhikṣur nirucyate ||

53

uttīrṇo yena vai paṅko marditā grāmakaṇṭakāḥ |

yaś ca tṛṣṇākṣayaṃ prāptaḥ sa vai bhikṣur nirucyate ||

54

yena jitāgrāmakaṇṭakā hy ākrośāś ca vadhāś ca bandhanaṃ ca |

yaḥ parvatavat sthito hy aneyaḥ sukhaduḥkhena na vethate sa bhikṣuḥ ||

以勝叢林刺,及除罵詈者,猶如憑泰山,苾芻不受苦。(33)

55

yo nātyasaraṃ na cātyalīyaṃ jñātvā vitatham imaṃ hi sarvalokam |

sa tu bhikṣur idaṃ jahāt apāraṃ hy urago jīrṇam iva tvacaṃ purāṇam ||

不念今後世,觀世如幻夢,苾芻勝彼此,如蛇脫故皮。(34)

56

yo rāgam udācchinatty aśeṣaṃ bisapuṣpam iva jaleruhaṃ vigāhya |

sa tu bhikṣur idaṃ jahāt apāraṃ hy urago jīrṇam iva tvacaṃ purāṇam ||

能斷愛根本,盡竭欲深泉,苾芻勝彼此,如蛇脫故皮。(35)

57

yo dveṣam udācchinatty aśeṣaṃ bisapuṣpam iva jale ruhaṃ vigāhya |

sa tu bhikṣur idaṃ jahāt apāraṃ hy urago jīrṇam iva tvacaṃ purāṇam ||

58

yo moham udācchinatty aśeṣaṃ bisapuṣpam iva jale ruhaṃ vigāhya |

sa tu bhikṣur idaṃ jahāt apāraṃ hy urago jīrṇam iva tvacaṃ purāṇam ||

59

yo mānam udācchinatty aśeṣaṃ bisapuṣpam iva jale ruhaṃ vigāhya |

sa tu bhikṣur idaṃ jahāt apāraṃ hy urago jīrṇam iva tvacaṃ purāṇam ||

60

yo lobham udācchinatty aśeṣaṃ bisapuṣpam iva jale ruhaṃ vigāhya |

sa tu bhikṣur idaṃ jahāt apāraṃ hy urago jīrṇam iva tvacaṃ purāṇam ||

61

tṛṣṇāṃ ya udācchinatty aśeṣaṃ bisapuṣpam iva jale ruhaṃ vigāhya |

sa tu bhikṣur idaṃ jahāt apāraṃ hy urago jīrṇam iva tvacaṃ purāṇam ||

能斷愛根本,盡竭欲深泉,苾芻勝彼此,如蛇脫故皮。(35)

62

yas tu utpalitaṃ nihanti rāgaṃ visṛtaṃ sarpaviṣaṃ yathauṣadhena |

sa tu bhikṣur idaṃ jahāty apāraṃ hy urago jīrṇam iva tvacaṃ purāṇam ||

調伏貪愛念,如藥解蛇毒,苾芻能破壞,如蛇脫故皮。(53)

63

yas tu utpalitaṃ nihanti dveṣaṃ visṛtaṃ sarpaviṣaṃ yathauṣadhena |

sa tu bhikṣur idaṃ jahāty apāraṃ hy urago jīrṇam iva tvacaṃ purāṇam ||

調伏瞋恚念,如藥解蛇毒,苾芻能破壞,如蛇脫故皮。(54)

64

yas tu utpalitaṃ nihanti mohaṃ visṛtaṃ sarpaviṣaṃ yathauṣadhena |

sa tu bhikṣur idaṃ jahāty apāraṃ hy urago jīrṇam iva tvacaṃ purāṇam ||

調伏愚癡念,如藥解蛇毒,苾芻能遠離,如蛇脫故皮。(55)

65

yas tu utpalitaṃ nihanti mānaṃ visṛtaṃ sarpaviṣaṃ yathā_auṣadhena |

sa tu bhikṣur idaṃ jahāty apāraṃ hy urago jīrṇam iva tvacaṃ purāṇam ||

調伏憍慢念,如藥解蛇毒,苾芻能遠離,如蛇脫故皮。(56)

調伏慳悋念,如藥解蛇毒,苾芻能遠離,如蛇脫故皮。(57)

66

yas tu utpalitaṃ nihanti lobhaṃ visṛtaṃ sarpaviṣaṃ yathauṣadhena |

sa tu bhikṣur idaṃ jahāty apāraṃ hy urago jīrṇam iva tvacaṃ purāṇam ||

67

yas tu utpalitaṃ nihanti tṛṣṇāṃ visṛtaṃ sarpaviṣaṃ yathauṣadhena |

sa tu bhikṣur idaṃ jahāty apāraṃ hy urago jīrṇam iva tvacaṃ purāṇam ||

68

yo rāgam udācchinatty aśeṣaṃ naḍasetum iva sudurbalaṃ mahaughaḥ |

sa tu bhikṣur idaṃ jahāty apāraṃ hy urago jīrṇam iva tvacaṃ purāṇam ||

貪欲彼若發,斷截如蘆葦,煩惱如海深,苾芻應精進。(58)

69

yo dveṣam udācchinatty aśeṣaṃ naḍasetum iva sudurbalaṃ mahaughaḥ |

sa tu bhikṣur idaṃ jahāty apāraṃ hy urago jīrṇam iva tvacaṃ purāṇam ||

瞋恚彼若發,斷截如蘆葦,煩惱深如海,苾芻應精進。(59)

70

yo moham udācchinatty aśeṣaṃ naḍasetum iva sudurbalaṃ mahaughaḥ |

sa tu bhikṣur idaṃ jahāty apāraṃ hy urago jīrṇam iva tvacaṃ purāṇam ||

愚癡彼若發,斷截如蘆葦,煩惱如海深,苾芻應精進。(60)

71

yo mānam udācchinatty aśeṣaṃ naḍasetum iva sudurbalaṃ mahaughaḥ

sa tu bhikṣur idaṃ jahāty apāraṃ hy urago jīrṇam iva tvacaṃ purāṇam ||

憍慢彼若發,斷截如蘆葦,煩惱深如海,苾芻應精進。(61)

慳悋彼若發,斷截如蘆葦,煩惱如海深,苾芻應精進。(62)

72

yo lobham udācchinatty aśeṣaṃ naḍasetum iva sudurbalaṃ mahaughaḥ |

sa tu bhikṣur idaṃ jahāty apāraṃ hy urago jīrṇam iva tvacaṃ purāṇam ||

73

tṛṣṇāṃ ya udācchinatty aśeṣaṃ naḍasetum iva sudurbalaṃ mahaughaḥ |

sa tu bhikṣur idaṃ jahāty apāraṃ hy urago jīrṇam iva tvacaṃ purāṇam ||

74

tṛṣṇāṃ ya udācchinatty aśeṣaṃ saritāṃ śīghrajavām aśoṣayajñaḥ |

sa tu bhikṣur idaṃ jahāty apāraṃ hy urago jīrṇam iva tvacaṃ purāṇam ||

75

yaḥ kāmaguṇān prahāya sarvān chittvā kāmagatāni bandhanāni |

sa tu bhikṣur idaṃ jahāty apāraṃ hy urago jīrṇam iva tvacaṃ purāṇam ||

能斷於五欲,斷於欲根本,苾芻勝彼此,如蛇脫故皮。(36)

76

yo nīvaraṇāṃ prahāya pañca tv anighaś chinnakathaṃ katho viśalyaḥ |

sa tu bhikṣur idaṃ jahāty apāraṃ hy urago jīrṇam iva tvacaṃ purāṇam ||

能斷於五結,拔於愛欲刺,苾芻勝彼此,如蛇脫故皮。(37)

77

yasya vitarkā vidhūpitās tv ādhyātmaṃ vinivartitā hy aśeṣam |

sa tu bhikṣur idaṃ jahāty apāraṃ hy urago jīrṇam iva tvacaṃ purāṇam ||

78

yasya hi vanasā na santi kecin mūlaṃ cākuśalasya yasya naṣṭam |

sa tu bhikṣur idaṃ jahāty apāraṃ hy urago jīrṇam iva tvacaṃ purāṇam ||

諸有無家業,又斷不善根,苾芻勝彼此,如蛇脫故皮。(38)

79

yasya jvarathā na santi kecin mūlaṃ cākuśalasya yasya naṣṭam |

sa tu bhikṣur idaṃ jahāty apāraṃ hy urago jīrṇam iva tvacaṃ purāṇam ||

諸有不熱惱,又斷不善根,苾芻勝彼此,如蛇脫故皮。(39)

斷欲無遺餘,如拔不牢固,苾芻勝彼此,如蛇脫故皮。(40)

愛生如流溢,猶蛇含毒藥,苾芻勝彼此,如蛇脫故皮。(41)

諸有斷相觀,內不造其心,苾芻勝彼此,如蛇脫故皮。(42)

貪根若斷盡,是名真苾芻,降伏魔羅軍,得盡苦輪迴。(43)

瞋根若斷盡,是名真苾芻,解脫諸煩惱,得盡苦輪迴。(44)

癡根若斷盡,是名真苾芻,遠離於纏縛,得盡苦輪迴。(45)

慢根若斷盡,是名真苾芻,能離於愛染,得盡苦輪迴。(46)

慳悋若斷盡,是名真苾芻,信樂於正覺,得盡苦輪迴。(47)

80

yasyānuśayā na santi kecin mūlaṃ cākuśalasya yasya naṣṭam |

sa tu bhikṣur idaṃ jahāty apāraṃ hy urago jīrṇam iva tvacaṃ purāṇam ||

81

sa bhikṣur yasya śīlāni sa dhyāyī yatra śunyatā |

sa tu bhikṣur idaṃ jahāty apāraṃ hy urago jīrṇam iva tvacaṃ purāṇam ||

持戒謂苾芻,有空乃行禪,行者究其源,無為最為樂。(63)

82

aratiratisaho hi bhikṣur evaṃ ... |

...rāgānuśayaṃ samuddharaṃ hi ||

苾芻忍所憂,分別床臥具,當習無放逸,斷有愛無餘。(64)

31: Cittavarga (心品)對照表(梵文《法句經》Udānavarga)

31: Cittavarga (心品)對照表:

偈次

梵文《法句經》

31: Cittavarga (心品) 60頌

《法集要頌經》(T213)

〈31護心品〉45頌

巴利《法句經》(T210)

〈3 心意品〉33-43頌

1

durnigrahasya laghuno yatrakāmanipātinaḥ |

cittasya damanaṃ sādhu cittaṃ dāntaṃ sukhāvaham ||

心輕難調伏,為欲所居懷,降心則為善,以降便輕安。(31.1)

難以調御、善變、隨意游動的心,能調御此心極佳,調御此心帶來福樂。(3.3)35

2

vārijo vā sthale kṣipta okād oghāt samuddhṛtaḥ |

parispandati vai cittaṃ māradheyaṃ prahātavai ||

如魚在旱地,以離於深淵,心識極惶懼,魔眾而奔馳。(31.2)

如同魚從各個庇護處被拋到岸上一樣,以這樣顫慄的心去逃離魔羅的領域。(3.2)34

3

pṛthag vidhāvate cittaṃ sūryasyeva hi raśmayaḥ |

tat paṇḍito vārayati hy aṅkuśenaiva kuñjaram ||

心走非一處,猶如日光明,智者所能制,如鉤止惡象。(3)

4

bhrūṇadheyam idaṃ cittaṃ niḥsāram anidarśanam |

sadāinam anuśāsāmi mā mānarthāya niścaret ||

5

idaṃ purā cittam acāri cārikāṃ yenecchakaṃ yena kāmaṃ yatheṣṭam |

tat samnigṛhṇāmi hi yoniśas tv idaṃ nāgaṃ prabhinnaṃ hi yathāṅkuśena ||

汝心莫遊行,恣意而放逸,我今還攝汝,如御暴逸象。(31.5)

此心過去慣於隨意隨處遊蕩,我今從根本調御控制你,就像馴象師調御發情期的大象。(23.7)326

6

anekaṃ jātisaṃsāraṃ saṃdhāvitvā punaḥ punaḥ |

gṛhakārakaiṣamāṇas tvaṃ duḥkhā jātiḥ punaḥ punaḥ ||

生死無有量,往來無端緒,求於屋舍者,數數受胞胎。 (31.6)

經歷了無數次生死,我尋找造屋者,卻未找到,生死輪迴極為痛苦。(11.8)153

7

gṛhakāra kadṛṣṭo ’si na punar gehaṃ kariṣyasi |

sarve te pārśukā bhagnā gṛhakūṭaṃ visaṃskṛtam |

visaṃskāragate citte ihaiva kṣayam adhyagāḥ ||

以觀此居屋,更不造諸舍,梁棧看已壞,臺閣則摧折。 (31.7)

造屋者,你被看到了!你將無法再造屋舍了,屋樑已斷裂,屋頂已壞損,我心已證無為,滅盡貪欲。(11.9)154

8

spandanaṃ capalaṃ cittaṃ durakṣyaṃ durnivāraṇam |

ṛjuṃ karoti medhāvī iṣukāra iva tejasā ||

智者能自正,如匠搦箭直,有恚則知恚,有恚知有恚。(31.9)

智者調直顫抖、不穩定、難護、難調御(難禁)的心,像製箭者調直他的箭一樣。(3.1)33

8a

dūraṃ gamam ekacaram aśarīraṃ guhāśayam |

ye cittaṃ damayiṣyanti vimokṣyante mahābhayāt |

心已離諸行,中間是己心,心多為輕躁,難持難調護。(8)

心遠逝、獨行、無形體、住於(四大構成的)巢窟,能調御此心的人,就能從魔羅的繫縛解脫。(37)

9

na dveṣī dveṣiṇaḥ kuryād vairī vā vairiṇo hitam |

mithyā praṇihitaṃ cittaṃ yat kuryād ātmanātmanaḥ ||

仇敵對仇敵、冤家對冤家所作的事,向於邪惡的心對自己所造的禍害比這還嚴重。(3.10)42

10

na taṃ mātā pitā vāpi kuryāj jñātis tathāparaḥ |

samyak praṇihitaṃ cittaṃ yat kuryādd hitaṃ ātmanaḥ ||

是意皆自造,非干父母為,除邪就正定,為福勿洄澓。(31.10)

非父母或其他眷屬所能(替他)作(善業),導向正(行)的心比他們更能替他作(善業)。(3.11)43

11

yathā hy agāraṃ ducchannaṃ vṛṣṭiḥ samatibhindati |

evaṃ hy abhāvitaṃ cittaṃ rāgaḥ samatibhindati ||

蓋屋若不密,天雨則常漏,人不思惟行,恒歷婬怒癡。(31.11)

如同蓋得不善密的屋舍下雨時會被雨水浸漏,未修持的心會被欲貪浸漏。(1.13)

12

yathāgāraṃ succhannaṃ vṛṣṭir na vyatibhindati |

evaṃ subhāvitaṃ cittaṃ rāgo na vyatibhindati || (17)

13

yathā hy agāraṃ ducchannaṃ vṛṣṭiḥ samatibhindati |

evaṃ hy abhāvitaṃ cittaṃ mohaḥ samatibhindati ||

14

yathā hy agāraṃ ducchannaṃ vṛṣṭiḥ samatibhindati |

evaṃ hy abhāvitaṃ cittaṃ mānaḥ samatibhindati ||

15

yathā hy agāraṃ ducchannaṃ vṛṣṭiḥ samatibhindati |

evaṃ hy abhāvitaṃ cittaṃ lobhaḥ samatibhindati ||

16

yathā hy agāraṃ ducchannaṃ vṛṣṭiḥ samatibhindati |

evaṃ hy abhāvitaṃ cittaṃ tṛṣṇā samatibhindati ||

17

yathāgāraṃ succhannaṃ vṛṣṭir na vyatibhindati |

evaṃ subhāvitaṃ cittaṃ rāgo na vyatibhindati ||

蓋屋若善密,天雨則不漏,人自思惟行,永無婬怒癡。(31.12)

如同蓋得縝密的屋舍下雨時不被雨水浸漏,善修的心不會被欲貪浸漏。(1.14)

18

yathāgāraṃ succhannaṃ vṛṣṭir na vyatibhindati |

evaṃ subhāvitaṃ cittaṃ dveṣo na vyatibhindati ||

19

yathāgāraṃ succhannaṃ vṛṣṭir na vyatibhindati |

evaṃ subhāvitaṃ cittaṃ moho na vyatibhindati ||

20

yathāgāraṃ succhannaṃ vṛṣṭir na vyatibhindati |

evaṃ subhāvitaṃ cittaṃ māno na vyatibhindati ||

21

yathāgāraṃ succhannaṃ vṛṣṭir na vyatibhindati |

evaṃ subhāvitaṃ cittaṃ lobho na vyatibhindati ||

22

yathāgāraṃ succhannaṃ vṛṣṭir na vyatibhindati |

evaṃ subhāvitaṃ cittaṃ tṛṣṇā na vyatibhindati ||

23

manaḥ pūrvaṃgamā dharmā manaḥśreṣṭhā manojavāḥ |

manasā hi praduṣṭena bhāṣate vā karoti vā |

tatas taṃ duḥkham anveti cakraṃ vā vahataḥ padam ||

心為諸法本,心尊是心使,心若念惡行,即言即惡行,罪苦自追隨,車轢終于轍。(31.13)

諸法是心所前導的、心所主宰的、心所造的;如果有人以汙染心而言行,罪苦跟隨著他,就像車輪跟隨著拉車者的腳。(1.1)

24

manaḥ pūrvaṃgamā dharmā manaḥśreṣṭhā manojavāḥ |

manasā hi prasannena bhāṣate vā karoti vā |

tatas taṃ sukham anveti chāyā vā hy anugāminī ||

心為諸法本,心尊是心使,心若念善行,即言即善行,福慶自追隨,如影隨其形。(31.14)

諸法是心所前導的、心所主宰的、心所造的;如果有人以清淨心而言行,幸福快樂跟隨著他,就像永不離開的影子(跟隨著他)。(1.2)

25

nāprasannena cittena duṣṭena kṣubhitena vā |

dharmo hi śakyaṃ ājñātuṃ saṃrambhabahulena vā ||

不以不淨意,亦及瞋怒人,欲得知法者,正等覺所說。(15)

26

vinīya yas tu saṃrambham aprasādaṃ ca cetasā |

āghātaṃ caiva niḥsṛjya prajānīyāt subhāṣitam ||

諸有除貢高,心意極清淨,能捨傷害懷,乃得聞正法。(16)

27

na pratyanīkasāreṇa suvijñeyaṃ subhāṣitam |

upakliṣṭena cittena saṃrambhabahulena vā ||

28

anavasthitacittasya saddharmam avijānataḥ |

pāriplavaprasādasya prajñā na paripūryate ||

心不住止息,亦不知善法,迷於出世事,無有正知見。(31.17)

心無住息的人、不了解正法的人、信心不堅定的人,他們無法成就圓滿的智慧。(3.6)38

29

srotāṃsi yasya ṣaṭ triṃśan manaḥ prasravaṇāni hi |

vahānti nityaṃ durdṛṣṭeḥ saṃkalpair gredhanihśritaiḥ ||

三十六使流,并及心意漏,數數有邪見,依於欲想結。(31.18)

具有三十六流而習於可意事物的人,他被繫著於欲貪的思維帶向邪見。(24.6)339

30

ratim anusṛtam indriyānugaṃ puruṣaṃ cittavaśānuvartakam |

yaśa iha hi jahāti sarvadā drumam iva śīrṇaphalaṃ yathāṇḍajaḥ ||

捨意放其根,人隨意迴轉,為少滅名稱,如鳥捨空林。(19)

31

ātāpī vihara tvam apramatto mā te kāmaguṇo matheta cittam |

mā lohaguḍāṃ gileḥ pramattaḥ krandan vai narakeṣu pacyamānaḥ ||

在靜自修學,慎勿逐欲跡,莫吞熱鐵丸,嘷哭受其報。(20)

比丘!勤修禪定,慎勿放逸!不要沉溺於五欲,不要吞下燒燙的鐵丸,而痛哭「這真痛苦!」(25.12)371

32

utthānakāleṣu nihīnavīryo vācā balī tv ālasiko nirāśaḥ |

sadaiva saṃkalpahataḥ kusīdo jñānasya mārgaṃ satataṃ na vetti ||

應修而不修,恃力不精勤,自陷人形卑,懈怠不解慧。(31.21)

怠惰的人在該精勤努力時不勤奮,在年輕力壯時怠惰,意志消沉薄弱,他將無法找到智慧的正道。(20.8)280

33

sthūlān vitarkān atha vāpi sūkṣmān samudgatān mānasamplavārtham |

vitarkayan vai satataṃ vitarkān etāṃ sadā dhāvati bhrāntacittaḥ ||

亂觀及正觀,皆由意所生,能覺知心觀,愚心數數亂。(22)

34

etāṃs tu vidyān manaso vitarkān ātāpavān saṃvaravān smṛtātmā |

jahāty aśeṣān apunar bhavāya samāhito dhyānarataḥ sumedhāḥ ||

智者如是觀,念者專為行,咄嗟意無著,惟佛能滅此。(23)

35

kumbhopamaṃ kāyam imaṃ viditvā nagaropamaṃ cittam adhiṣṭhitaṃ ca |

yudhyeta māraṃ prajñāyuddhena jitaṃ ca rakṣed aniveśanaḥ syāt ||

觀身如空瓶,安心如丘城,以慧與魔戰,守勝勿復失。(31.24)

已知身如陶器,守心如城,以致會與魔羅作戰,你將能戰勝(魔羅)而毫無繫著。(3.8)40

36

phenopamaṃ kāyam imaṃ viditvā nagaropamaṃ cittam adhiṣṭhitaṃ ca |

yudhyeta māraṃ prajñāyuddhena jitaṃ ca rakṣed aniveśanaḥ syāt ||

觀身如聚沫,如陽焰野馬,以慧與魔戰,守勝勿復失。(25)

37

kumbhopamaṃ lokam imaṃ viditvā nagaropamaṃ cittam adhiṣṭhitaṃ ca |

yudhyeta māraṃ prajñāyuddhena jitaṃ ca rakṣed aniveśanaḥ syāt ||

38

phenopamaṃ lokam imaṃ viditvā nagaropamaṃ cittam adhiṣṭhitaṃ ca |

yudhyeta māraṃ prajñāyuddhena jitaṃ ca rakṣed aniveśanaḥ syāt ||

39

sambhodhyaṅgeṣu yeṣāṃs tu samyak cittaṃ subhāvitam |

ādānaṃ pratiniḥsṛjya cānupādāyaṃ āśritāḥ |

kṣīṇāsravā vāntadoṣās te loke parinirvṛtāḥ ||

心念七覺意,等意不差違,當捨愚惑意,樂於不起忍,盡漏無有漏,於世取滅度。(31.26)

心已於(七)覺支正確地修習的人,樂於捨斷所有執著,毫無繫縛,他們已去除污穢而清淨,於此世究竟涅槃。(6.14)89

40

svacittam anurakṣaṃ vai svavālaṃ camarī yathā |

bhūteṣu ca dayāpannaḥ sukhān na parihīyate ||

當自護其意,若犛牛護尾,有施於一切,終不離其樂。(27)

41

etaṃ nāgasya nāgena tv īṣādantasya hastinaḥ |

sameti cittaṃ cittena yad eko ramate vane ||

一龍出眾龍,龍中六牙者,心心自平等,獨樂於曠野。(28)

42

avyāpannena cittena yo bhūtāny anukampate |

maitraḥ sa sarvasattveṣu vairaṃ tasya na kenacit ||

不以無害心,盡為一切人,慈心為眾生,彼無有怨恨。(29)

43

ekam api cet prāṇam aduṣṭacitto maitrāyate kuśalaṃ tena hi syāt |

sarvāṃs tu sattvān manasā-anukampayan prabhūtaṃ āryaḥ prakaroti puṇyam ||

慈心為一人,便獲諸善本,盡當為一切,賢聖稱福上。(30)

普慈於一切,愍念眾生類,修行於慈心,後受無極樂。(31)

44

yo hy udagreṇa cittena tv adīnena sadā naraḥ |

bhāvayet kuśalān dharmān yogakṣemasya prāptaye ||

若以踊躍意,歡喜不懈怠,修於諸善法,獲致安隱處。(32)

45

śāntam asya mano bhavati śāntā vāk kāyakarma ca |

samyagājñāvimuktasya hy upaśāntasya bhikṣuṇaḥ ||

自則致歡喜,身口意相應,以得等解脫,苾芻息意快,一切諸結盡,無復有塵勞。 (31.33)

他的身口意都已寂靜,依正智而寂滅解脫。(7.7)96

46

pañcāṅgikena tūryeṇa na ratir bhavati tādṛśī |

yādṛśy ekāgracittasya samyagdharmān vipaśyataḥ ||

正使五樂音,不能悅人意,不如一正心,向於平等法。(34)

47

sukhaṃ svapanti munayo na te śocanti māmikām |

yeṣāṃ dhyānarataṃ cittaṃ kāmas teṣāṃ na vidyate ||

最勝得善眠,亦不計有我,諸有心樂禪,不樂於欲意。(35)

48

sukhaṃ modanti munayo na te śocanti māmikām |

yeṣāṃ dhyānarataṃ cittaṃ vartmas teṣāṃ na vidyate ||

最勝踊躍意,亦不見有我,諸有心樂禪,不樂於欲意。(36)

49

yasya śailopamaṃ cittaṃ sthitaṃ nānuprakampate |

viraktaṃ rajanīyebhyaḥ kopanīye na kupyate |

yasyaivaṃ bhāvitaṃ cittaṃ kutas taṃ duḥkham eṣyati ||

諸結永已盡,如山不可動,於染無所染,於恚不起恚,諸有如此心,焉知苦蹤跡?(37)

50

nopavādī nopaghātī prātimokṣe ca saṃvaraḥ |

mātrajñatā ca bhakteṣu prāntaṃ ca śayanāsanam |

adhicitte samāyoga etad buddhasya śāsanam ||

無害無所染,具足於戒律,於食知止足,及諸床臥具,修意求方便,是謂諸佛教。(31.38)

不誹謗意不傷害他人,善持守戒律,飲食知足,獨居幽靜處,勤修禪定,此為諸佛的教導。(14.7)185

51

cittanimittasya kovidaḥ pravivekasya rasaṃ prajānakaḥ |

dhyāyī nipakaḥ pratismṛto vetti prītisukhaṃ nirāmiṣam ||

行人觀心相,分別念待意,以得入禪定,便獲喜安樂。(39)

52

manaś ca yo rakṣati bhāṣitaṃ ca ceṣṭe ca kāyasya sadaiva yuktaḥ |

sa prāpya śokaṃ hi na duḥkhitaḥ syāt satyasthitaḥ satyavidaḥ sumedhāḥ ||

護意自莊嚴,嫉彼而營己,遭憂不患苦,智者審諦住。(40)

53

arakṣitena cittena mithyādṛṣṭihatena ca |

stīnamiddhābhibhūtena vaśaṃ mṛtyor nigacchati ||

人不守護心,為邪見所害,兼懷掉戲意,斯等就死徑。(41)

54

tasmād rakṣitacittaḥ syāt samyaksaṃkalpagocaraḥ |

samyagdṛṣṭipuraskāro jñātvā caivodayavyayam |

stīnamiddhābhibhūr bhikṣuḥ sarvadurgatayo jahet ||

是故當護心,等修清淨行,正見恒在前,分別起滅法。(42)

55

cittasya hi samyamaḥ sukhaṃ cittaṃ rakṣata mā pramadyata |

cittena hi vañcitā prajā hy ekatyā narakeṣu pacyate ||

苾芻降睡眠,盡苦更不造,降心復於樂,護心勿復調。(43)

56

cittasya hi samyamaḥ sukhaṃ cittaṃ rakṣata mā pramadyata |

cittena hi vañcitā prajā hy ekatyā tīryakṣu pacyate ||[ tiryakṣu ]

有情心所誤,盡受地獄苦,降心則致樂,護心勿復調。(44)

57

cittasya hi samyamaḥ sukhaṃ cittaṃ rakṣata mā pramadyata |

cittena hi vañcitā prajā hy ekatyā preteṣu pacyate ||

58

cittasya hi samyamaḥ sukhaṃ cittaṃ rakṣata mā pramadyata |

citte tu surakṣite prajā hy ekatyā manujeṣu modate ||

59

cittasya hi samyamaḥ sukhaṃ cittaṃ rakṣata mā pramadyata |

citte tu surakṣite prajā hy ekatyā svargeṣu modate ||

60

cittasya hi samyamaḥ sukhaṃ cittaṃ rakṣata mā pramadyata |

citte tu surakṣite prajā hy ekatyā nirvāṇaṃ āpnute ||

護心勿復調,心為眾妙門,護而不漏失,便在圓寂道。(45)

30: Sukhavarga (樂品)對照表(梵文《法句經》Udānavarga)

30: Sukhavarga (樂品)對照表:

偈次

梵文《法句經》

30: Sukhavarga (樂品) 52頌

《法集要頌經》(T213)

〈30樂品〉46頌

巴利《法句經》

〈15 Sukha 樂品〉197-208頌

1

jayād vairaṃ prasavate duḥkhaṃ śete parājitaḥ |

upaśāntaḥ sukhaṃ śete hitvā jayaparājayau ||

忍勝則怨賊,自負則自鄙,息意則快樂,無勝無負心。(30.1)

勝利則產生怨恨,失敗則住於痛苦,去勝負心,則平靜而住於安樂。(15.5)201

2

paraduḥkhaopadhānena ya icchet sukhaṃ ātmanaḥ |

vairasaṃsargasaṃsakto duḥkhān na parimucyate ||

若人擾亂彼,自求安樂世,遂成其怨憎,終不得解脫。(30.2)

為求自己安樂而造成他人痛苦,如此作將充滿怨恨,不能解脫怨恨。(21.2)291

3

sukhakāmāni bhūtāni yo daṇḍena vihiṃṣati |

ātmanaḥ sukham eṣāṇaḥ sa vai na labhate sukham ||

善樂於愛欲,以杖加羣生,於中自求安,後世不得樂。 (30.3)

冀望安樂的人以杖加害眾生,他雖自求安樂,他至死都得不到安樂。(10.3)131

4

sukhakāmāni bhūtāni yo daṇḍena na hiṃsati |

ātmanaḥ sukham eṣāṇaḥ sa pretya labhate sukham ||

人欲得歡樂,杖不加羣生,於中自求樂,後世亦得樂。 (30.4)

冀望安樂的人不以杖加害眾生,他自求安樂而至少在死前能得到安樂。(10.4)132

5

dharmaṃ caret sucaritaṃ nainaṃ duścaritaṃ caret |

dharmacārī sukhaṃ śete hy asmin loke paratra ca ||

樂法樂學行,慎莫行惡法,能善行法者,今世後世樂。(30.5)

應修習善法,不應為惡,住於行善法的人,今世後世安樂。(13.3)169

6

dharmaḥ sadā rakṣati dharmacāriṇaṃ chatraṃ mahad varṣakāle yathaiva |

eṣānuśaṃso dharme sucīrṇe na durgatiṃ gacchati dharmacārī ||

護法行法者,修法獲善報,此應法律教,行法不趣惡。(6)

7

dharmaḥ sadā rakṣati dharmacāriṇaṃ dharmaḥ sucīrṇaḥ sukhaṃ ādadhāti |

eṣānuśaṃso dharme sucīrṇe na durgatiṃ gacchati dharmacārī ||

護法行法者,如蓋覆其形,此應法律教,行法不趣惡。(7)

惡行入地獄,所生墮惡道,非法自陷溺,如手把蚖蛇。(8)

8

alpāpi santo bahavo jayanti susaṃvidhāne na saṃvidhānam |

alpam api cet śraddadhāno dadāti tenaivāsau bhavati sukhī paratra ||

不以法非法,二事俱同報,非法入地獄,正法生於天。(9)

9

dānaṃ ca yuddhaṃ ca samānaṃ āhur naite guṇāḥ kāpuruṣeva santi |

saṃgrāmaveleva hi dānavelā tulyaṃ bhavet kāraṇasaṃgraheṇa ||

施與戰同處,此德智不譽,施時亦戰時,此事二俱等。(10)

10

ayaṃ hi pratyūhaśatāni jitvā mātsaryaṃ ākramya ca śatru bhūtam |

śurādd hi taṃ śūrataraṃ vadāmi dadāti yo dānam asaktacittaḥ |

人遭百千變,等除憍慢怨,時施清淨心,健夫最為勝。(11)

忍少得勝多,戒勝懈怠多,有信慧施者,後身受善報。(12)

11

sukho vipākaḥ puṇyānām abhiprāyaḥ samṛdhyate |

kṣipraṃ ca paramāṃ śāntiṃ nirvṛtiṃ so ’dhigacchati ||

快樂施福報,所願皆全成,速得第一滅,漸入無為際。(30.13)

13

dharmaprītiḥ sukhaṃ śete viprasannena cetasā |

āryapravedite dharme ramate paṇḍitaḥ smṛtaḥ ||

愛法善安隱,心意潔清淨,賢聖所說法,智者所娛樂。(30.15)

在法中找到喜樂的人,以明淨心睡得安穩,智者常樂於賢聖所說法。(6.4)79

14

yeṣāṃ dharmarataṃ cittam anupādāya nirvṛtim |

smṛtyupasthānanirataṃ bodhyaṅgeṣu ca saptasu ||

若人心樂禪,亦復樂不起,亦樂四意止,并及七覺意,及彼四神足,賢聖八品道。(16)

15

yeṣāṃ dharmaratiṃ cittam anupādāya nirvṛtim |

ṛddhipādarataṃ caiva mārge cāṣṭāṅgike ratam ||

及彼四神足,賢聖八品道。(16)

16

sukhaṃ te bhuñjate piṇḍaṃ dhārayanti ca cīvaram |

sukhaṃ caṅkramaṇaṃ teṣāṃ parvateṣu guhāsu ca ||

善樂於摶食,善樂攝法服,善樂於經行,樂處於山藪。(17)

17

kṣemaprāptā hi sukhitā dṛṣṭadharmābhinirvṛtāḥ |

sarvavairabhayātītās tīrṇā loke viṣaktikām ||

已逮安樂處,現法而無為。已越諸恐懼,超世諸染著。(18)

18

sukho vivekas tuṣṭasya śrutadharmasya paśyataḥ |

avyāvadhyaḥ sukhaṃ loke prāṇabhūteṣu samyamaḥ ||

善樂於念持,善觀於諸法。善哉世無害,養育眾生類。(19)

19

sukhaṃ virāgatā loke kāmānāṃ samatikramaḥ |

asmi mānasyavinaya etad vai paramaṃ sukham ||

世無欲愛樂,越諸染著意,能滅己憍慢,此名第一樂。(20)

20

sukhaṃ yāvaj jarā śīlaṃ sukhaṃ śraddhā pratiṣṭhitā |

sukhaṃ cārtharatā vācā pāpasyākaraṇaṃ sukham ||

耆年持戒樂,有信成就樂;分別義趣樂,不造眾惡樂。(30.21)

能到老猶能持戒真快樂,能成就正信真快樂,能具智慧真快樂,能斷絕為惡真快樂。(23.14)333

21

sukhaṃ mātṛvyatā loke sukhaṃ caiva pitṛvyatā |

sukhaṃ śrāmaṇyatā loke tathā brāhmaṇyatā sukham ||

世有父母樂,眾集和亦樂;世有沙門樂,靜志樂亦然。(30.22)

在世能孝養父母真快樂,在世能成為沙門、婆羅門真快樂。(23.13)332

22

sukhaṃ buddhasya cotpādaḥ sukhaṃ dharmasya deśanā |

sukhaṃ saṃghasya sāmagrī samagrāṇāṃ tapaḥ sukham ||

諸佛出興樂,說法堪受樂;眾僧和合樂,和則常有安。(30.23)

諸佛出世樂,宣說正法樂,僧眾和合樂,修行者和合樂。(14.16)194

23

śīlavantaḥ sukhaṃ dṛṣṭuṃ sukhaṃ dṛṣṭuṃ bahuśrutāḥ |

arhantaś ca sukhaṃ dṛṣṭuṃ vipramuktapunarbhavāḥ ||

持戒完具樂,多聞廣知樂,覩見真人樂,解脫行跡樂。(24)

24

sukhā nadī sūpatīrthā sukhaṃ dharmajino jinaḥ |

prajñālābhaḥ sukho nityam asmimānakṣayaḥ sukham ||

德水清涼樂,法財自集快,得智明慧快,滅慢無邪快。(25)

25

sukhaṃ darśanaṃ āryāṇāṃ saṃvāso ’pi sadā sukham |

adarśanena bālānāṃ nityam eva sukhī bhavet ||

得覩諸賢樂,同會亦復樂,不與愚從事,畢固永已樂。(30.26)

見聖賢樂,與他們同住樂,遠離愚人樂。(15.10)206

26

bālasaṃsargacārī hi dīrghādhvānaṃ praśocati |

duḥkho bālair hi saṃvāso hy amitrair iva sarvaśaḥ |

dhīrais tu sukhasaṃvāso jñātīnām iva saṃgamaḥ ||

不與愚從事,經歷無數日,與愚同居難,如與怨憎會,與智同處易,如共親親會。(30.27)

與愚人同住將長期受苦,與愚共住如同和敵人相處一樣痛苦,與智者相處如同和親友相處一樣快樂。(15.11)207

27

durlabhaḥ puruṣo jātyo nāsau sarvatra jāyate

yatrāsau jāyate vīras tu kulaṃ sukham edhate ||

人智甚難遇,終不虛託生,設當託生處,彼家必蒙慶。(30.28)

聖人極難遭遇,他不是隨處出生的,智者出生之處,家族慶歡樂。(14.15)193

28

sarvathā vai sukhaṃ śete brāhmaṇaḥ parinirvṛtaḥ |

yo na lipyate kāmebhir vipramukto nirāsravaḥ ||

一切得安隱,梵志取滅度,不為欲所染,盡脫於諸處。(29)

29

sarvā hy āśāstayaś chittvā vinīyahṛdayajvaram |

upaśāntaḥ sukhaṃ śete śāntiṃ prāpyeha cetasaḥ ||

盡斷不祥結,降伏內煩惱,永息得睡眠,心識得清徹。(30)

30

mātrāsukhaparityāgād yaḥ paśyed vipulaṃ sukham |

tyajen mātrāsukhaṃ dhīraḥ sampaśyan vipulaṃ sukham ||

慎莫著於樂,當就護來行,當念捨於世,觀於快樂事。(30.31)

見到捨棄小安樂能得到大安樂,智者為大安樂而捨棄小安樂。(21.1)290

31

yac ca kāmasukhaṃ loke yac cāpi divijaṃ sukham |

tṛṣṇākṣayasukhasyaitat kalāṃ nārghati ṣoḍaśīm ||

如世俗歡樂,及彼天上樂,此名為愛極,十六未獲一。(32)

32

nikṣipya hi guruṃ bhāraṃ nādadyād bhāram eva tu |

bhārādānaṃ paraṃ duḥkhaṃ bhāranikṣepaṇaṃ sukham ||

能捨於重擔,更不造重擔,重擔世之苦,能捨最快樂。(33)

33

sarvatṛṣṇāṃ viprahāya sarvasamyojanakṣayāt |

sarvopadhiṃ parijñāya nāgacchanti punarbhavam ||

盡斷諸愛欲,及滅一切行,并滅五蘊本,更不受三有。(34)

34

artheṣu jāteṣu sukhaṃ sahāyāḥ puṇyaṃ sukhaṃ jīvitasaṃkṣayeṣu |

tuṣṭiḥ sukhā yā tv itaretareṇa sarvasya duḥkhasya sukho nirodhaḥ ||

義聚則有樂,朋友食福樂,彼滅寂然樂,展轉普及人,苦以樂為本。〈30 樂品〉(30.35)

需要幫助時,有朋友真好;對自己所擁有者能知足真好;命終時已積有善德真好;已捨斷眾苦真好。(23.12)331

35

ayoghanahatasyaiva jvalato jātavedasaḥ |

anupūrvopaśāntasya yathā na jñāyate gatiḥ ||

猶彼火爐,赫焰熾然,漸漸還滅,不知所湊。(36)

36

evaṃ samyag vimuktānāṃ kāmapaṅkaughatāriṇām |

prajñāpayituṃ gatir nāsti prāptānām acalaṃ sukham ||

如是等見人,免於愛欲泥,去亦無處所,以獲無動樂。(37)

37

yasyāntarato na santi kopā itthaṃ bhāvagataṃ ca yo nivṛttaḥ |

akhilaṃ taṃ sukhinaṃ sadā viśokaṃ devā nānubhavanti darśanena ||

中間無有恚,有變易不停,除憂無有愁,寂然觀世有。(38)

38

sukhaṃ hi yasyeha na kiṃcanaṃ syāt svākhyātadharmasya bahuśrutasya |

sakiṃcanaṃ paśya vihanyamānaṃ janaṃ janeṣu pratibaddhacittam ||

有樂無有惱,正法而多聞,設見有所損,人人貪於色。(39)

39

sukhaṃ hi yasyeha na kiṃcanaṃ syāt svākhyātadharmasya bahuśrutasya |

sakiṃcanaṃ paśya vihanyamānaṃ janaṃ janeṣu pratibaddharūpam ||

無結世善壽,大法知結源,人當明結瑕,人人心縛著,亦縛於色本。(40)

40

sukhino hi janā hy akiṃcanā vedaguṇā hi janā hy akiṃcanāḥ |

sakiṃcanaṃ paśya vihanyamānaṃ janaṃ janeṣu baddhacittam ||

41

sukhino hi janā akiṃcanā vedaguṇā hi janā hy akiṃcanāḥ |

sakiṃcanaṃ paśya vihanyamānaṃ janaṃ janeṣu pratibaddharūpam ||

42

sarvaṃ paravaśaṃ duḥkhaṃ sarvaṃ ātmavaśaṃ sukham |

sādhāraṇe vihanyante yogā hi duratikramāḥ ||

一切受辱苦,一切任己樂,勝負自然興,竟不有所獲。(41)

43

susukhaṃ bata jīvāmo hy utsukeṣu tv anutsukāḥ |

utsukeṣu manuṣyeṣu viharāmo hy anutsukāḥ ||

於熱望之中沒有熱望,我們生活安樂,在熱望的人之中,我們住於沒有熱望。(15.3)199

44

susukhaṃ bata jīvāmo yeṣāṃ no nāsti kiṃcanam |

mithilāyāṃ dahyamānāyāṃ na no dahyati kiṃcanam ||

45

susukhaṃ bata jīvāmo hy ātureṣu tv anāturāḥ |

ātureṣu manuṣyeṣu viharāmo hy anāturāḥ ||

諸欲得樂壽,於惑而無惑,惑者惑於人,我斯無有惑。(43)

於諸病之中沒有疾病,我們生活安樂,在有眾病的人之中,我們住於無病。(15.2)198

46

susukhaṃ bata jīvāmo hiṃsakeṣu tv ahiṃsakāḥ |

hiṃsakeṣu manuṣyeṣu viharāmo hy ahiṃsakāḥ ||

47

susukhaṃ bata jīvāmo vairikeṣu tv avairikāḥ |

vairikeṣu manuṣyeṣu viharāmo hy avairikāḥ ||

諸欲得樂壽,能忍彼輕報,忍者忍於人,不忍處諸有。(42)

於憎怨之中沒有憎怨,我們生活安樂,在有增怨的人之中,我們住於沒有憎怨。(15.1)197

48

susukhaṃ bata jīvāmo heṭhakeṣu tv aheṭhakāḥ |

heṭhakeṣu manuṣyeṣu viharāmo hy aheṭhakaḥ ||

49

susukhaṃ bata jīvāmo yeṣāṃ no nāsti kiṃcanam |

prītibhakṣā bhaviṣyāmo devā hy ābhasvarā yathā ||

諸欲得樂壽,終己無結著,當食於念食,如彼光音天,恆以念為食,意身無所燒。(44)

我們生活安樂,我們一無所有,就像光音天的天神一樣,我們以歡樂為食。(15.4)200

50

susukhaṃ bata jīvāmo yeṣāṃ no nāsti kiṃcanam |

prītibhakṣā bhaviṣyāmo satkāyenopanihśritāḥ ||

51

grāme araṇye sukhaduḥkhaspṛṣṭo naivātmano na parato dadhāti |

sparśāḥ spṛśanti hy upadhiṃ pratītya niraupadhiṃ kiṃ sparśāḥ spṛśeyuḥ ||

眾生見苦樂,聖法無損壞,雖值觸樂跡,無跡焉有觸?(45)

52

sāpatrapāḥ satpuruṣā bhavanti na kāmahetor lapayanti santaḥ |

spṛṣṭā hi duḥkhena tathā sukhena noccāvacāḥ satpuruṣā bhavanti ||

如苾芻在定,不著一切垢,眾生遭苦樂,而不能覺知。(30.46)

善人捨棄一切,德人不著貪欲而議論,智者不因苦樂而洋洋得意或懊喪。(6.8)83